از خط شروع برابر نیستیم

«چیزهایی که هر روز می‌بینیم، اما کمتر می‌فهمیم چرا وجود دارند.»

چیزی که هر روز می‌بینی، اما شاید متوجهش نیستی اختلاف طبقاتی فقط این نیست که یکی ماشین بهتر دارد و یکی ندارد. اختلاف طبقاتی یعنی: دو نفر در یک شهر، دو زندگی کاملاً متفاوت را تجربه می‌کنند. یکی دغدغه‌اش این است: «امسال کجا سفر برم؟» یکی دغدغه‌اش این است: «آخر ماه پول اجاره جور میشه؟» از بیرون، هر دو «زندگی» می‌کنند. اما از درون، در دو جهان متفاوتند. و علم جامعه‌شناسی می‌گوید: این فقط تفاوت پول نیست؛ تفاوت در امنیت، فرصت و آینده است.

همه از یک خط شروع نمی‌کنند یک باور رایج: «هرکس تلاش کند موفق می‌شود.» اما واقعیت پیچیده‌تر است. فرض کن دو کودک داریم: کودک اول: مدرسه خوب تغذیه مناسب کلاس زبان خانواده حمایت‌گر کودک دوم: مدرسه ضعیف فشار مالی کار از سن پایین استرس دائمی حالا از هر دو انتظار داریم مساوی رقابت کنند؟ جامعه‌شناسان این را می‌گویند: نابرابری فرصت یعنی مسابقه‌ای که از اول عادلانه شروع نشده

فقیرها برای بقا کار می‌کنند، ثروتمندها برای رشد این جمله تلخ است، ولی واقعیت اقتصادی است: طبقه پایین: کار می‌کند → خرج می‌کند → دوباره کار می‌کند طبقه بالا: سرمایه‌گذاری می‌کند → سود می‌گیرد → سرمایه بیشتر می‌شود فرق بزرگ اینجاست: یکی زمانش را می‌فروشد. یکی پولش را به کار می‌اندازد. Karl Marx سال‌ها پیش همین را مرکز اختلاف طبقاتی می‌دانست.

فقر فقط یک وضعیت نیست؛ گاهی یک میراث است ثروت ارث می‌شود. فقر هم تا حدی همین‌طور. اگر خانواده‌ای سرمایه، خانه، ارتباطات و آموزش خوب داشته باشد، فرزندش جلوتر شروع می‌کند. اگر خانواده‌ای بدهی، فشار مالی و بی‌ثباتی داشته باشد، فرزندش از عقب شروع می‌کند. این یعنی: بعضی‌ها در بازی زندگی، از مرحله ۵ شروع می‌کنند. بعضی‌ها از مرحله ۰. و این دقیقاً جایی است که اختلاف طبقاتی خودش را بازتولید می‌کند.

خطرناک‌ترین بخش اختلاف طبقاتی، پول نیست پول مهم است. اما خطر اصلی چیز دیگری است: احساس بی‌عدالتی وقتی آدم ببیند هرچقدر تلاش می‌کند، سقفی بالای سرش هست، کم‌کم سه چیز را از دست می‌دهد: امید اعتماد انگیزه Max Weber می‌گفت نابرابری فقط اقتصادی نیست؛ روی شأن اجتماعی و قدرت هم اثر می‌گذارد. و شاید همین، دردناک‌ترین بخش ماجرا باشد.

چرا بعضی‌ها از اختلاف طبقاتی سود می‌برند؟ اختلاف طبقاتی فقط به فقرا آسیب نمی‌زند؛ برای بعضی‌ها یک «سیستم سودده» است. هرچه فاصله بیشتر باشد، طبقه بالا چیزهای بیشتری به دست می‌آورد: نیروی کار ارزان‌تر وقتی آدم‌ها برای بقا مجبور به کارند، قدرت چانه‌زنی‌شان پایین می‌آید. یعنی: کار بیشتر، دستمزد کمتر، سود بیشتر برای بالا. این همان چیزی بود که Karl Marx روی آن تأکید داشت: ارزش تولید می‌شود، اما سهمش برابر تقسیم نمی‌شود.

اختلاف طبقاتی یعنی: بعضی‌ها انتخاب می‌کنند چگونه زندگی کنند، بعضی‌ها فقط تلاش می‌کنند زنده بمانند. و تا وقتی فرصت‌ها برابر نشوند، نتیجه‌ها هم برابر نخواهند شد.